CZYTANIA

lut 02, 2011

Lingwistyczne ujęcie procesu wiary

Synoptycy używają w swych dziełach rodzaju literackiego opisu cudu, którego struktura przypomina stosowane w ówczesnej literaturze żydowskiej i greckiej. Zakładają one trzy elementy: 1) wprowadzenie, czyli opis choroby, z zaznaczeniem, iż nikt dotychczas nie mógł chorego wyleczyć (Mk 5,2-5.25-26; 9,21-22), co miało uwydatnić wielkość następującego potem cudu; 2) przedstawienie cudownego zdarzenia za pomocą różnych czynności i gestów, jak np. dotknięcie uszu, nałożenie śliny (Mk 7,33; 8,23-25), oraz wypowiadanie słowa, np. effatha (Mk 7,34); demonstracja skutku działania cudotwórcy, wyrażona przez zachowanie uzdrowionego, np. bierze swoje łoże i idzie (Mk 2,12), i reakcja chóralna, czyli wyrazy podziwu i chwały dla cudotwórcy ze strony świadków cudu[1].

Z tak przedstawionej budowy opisu cudu nie wynika jeszcze wiara chorego lub jego przedstawiciela, która była ich motorem działania, a więc dobijania się do Cudotwórcy. Nie wynika również ukazany wzrost wiary, a tylko emocjonalna reakcja na dokonany cud. Wobec tego problemu należy więc poddać analizie lingwistycznej procesu wiary m in. przykładu opisu cudownego uzdrowienia niewidomego pod Jerychem (Łk 18,35-43). Na metodę lingwistyczną składają się następujące analizy: syntaktyczna, semantyczna i pragmatyczna[2]. Metodzie lingwistycznej nie będzie poddawany opis cudownego uzdrowienia niewidomego pod Jerychem (Łk 18,35-43), lecz zawarty w nim proces wiary. Stąd kolejność poszczególnych wydarzeń (motywów) w procesie wiary będzie inna niż przedstawia to G. Theissen[3] za pomocą czterech elementów kompozycyjnych w strukturze opowiadania o cudzie Jezusa, a która przedstawia się w sposób następujący:

I. Motyw wiary u podstaw procesu. 1. Przyjście Jezusa. 2. Miejsce cudu. 3. Otoczenie. 4. Pojawienie się: a) chorego; b) jego przedstawiciela; c) uczestników cudu. 5. Przedstawienie choroby. 6. Cel motywu tej wiary.

II. Wydarzenie stojące u początku wiary. 1. Zbliżenie się do Jezusa Cudotwórcy z prośbą o uzdrowienie. 2. Żądanie wiary przez Jezusa. 3. Zachowanie się Jezusa lub słowa dające impuls wiary dla proszącego. 4. Odpowiedź wiary zainteresowanego.

III. Dojrzewanie wiary. 1. Cud uzdrowienia impulsem wiary. 2. Wzrost wiary uzdrowionego: a) wielbienie Boga; b) służenie Jezusowi; c) dziękowanie Jezusowi – Bogu; d) pójście za Jezusem; e) rozpowiadanie o cudzie innym.

IV. Jezusowa pochwała wiary uzdrowionego: 1. Pochwała wiary dla: a) pogan; b) Żydów. 2. Stwierdzenie cudu i odprawienie uzdrowionego lub jego przedstawiciela.

V. Reakcja uczestników na cudowne uzdrowienie: a) podziw; b) wielbienie Boga; c) rozpowiadanie o cudzie innym; d) radość.

Według tak ułożonej struktury procesu wiary będzie poddany metodzie lingwistycznej opis cudownego uzdrowienia niewidomego pod Jerychem (Łk 18,35-43), w którym występują wszystkie elementy powyżej przedstawione:

I. Motyw wiary u podstaw procesu. 1. Przyjście Jezusa – Egeneto de en tō eggizein auton eis Ierichō… Stało się zaś, (gdy) (zbliżał się) on do Jerycha… (w. 35). 2. Miejsce cudu – w drodze przed miastem Jerycho (zob. w. 35). 3. Otoczenie – tłum (zob. w. 36). 4. Pojawienie się: a) chorego – ślepca (w. 35). 5. Przedstawienie choroby – … tuflos tis ekathēto para tēn hodon epaītōn… ślepy pewien siedział przy drodze żebrząc (w. 35). 6. Cel motywu tej wiary – uzdrowienie (zob. ww. 41-43).

II. Wydarzenie stojące u początku wiary. 1. Zbliżenie się do Jezusa Cudotwórcy z prośbą o uzdrowienie (dialog ślepca z tłumem i Jezusem) – akousas de ochlou diaporeuomenou epynthaneto ti eiē touto Usłyszawszy zaś tłum przechodzący dowiadywał się, co byłoby to (w. 36); apēngeilau de autō hoti Iēsous ho Nazōraios parerchetai Oznajmili zaś mu, że Jezus Nazarejczyk przechodzi obok (w. 37); kai eboēsen legōn. Iēsou hyie Dauid, eleēson me I zawołał mówiąc: Jezusie, synu Dawida, zlituj się nade mną (w. 38); kai hoi proagontes epetimōn autō hina sigēsē, autos de pollō mallon ekrazen. hyie Dauid eleēson me I przodem idący karcili go, aby zamilkł. On zaś wiele bardziej krzyczał: Synu Dawida, zlituj się nade mną (w. 39). 2. Zachowanie się Jezusa lub słowa dające impuls wiary dla proszącego – statheis de ho Iēsous ekeleusen auton achthēnai pros auton…. epērōtēsen auton Stanąwszy zaś Jezus kazał, (by) on (został przyprowadzony) do niego… spytał go (w. 40); ti soi theleis poiēsō Co tobie chcesz, bym uczynił? (w. 41). 3. Odpowiedź wiary zainteresowanego – … eggisantos de autou… …(gdy zbliżył się) zaś on… (w. 40); … ho de eipen. kyrie, hina anablepsō… On zaś powiedział: Panie, abym (znowu) widział (w. 41).

III. Dojrzewanie wiary. 1. Wzrost wiary uzdrowionego: a) wielbienie Boga przez ślepego – … doxazōn ton theon …chwaląc Boga (w. 43a); b) pójście za Jezusem – … kai ēkolouthei autō… … i towarzyszył mu… (w. 43a).

IV. Jezusowa ocena wiary uzdrowionego. 1. Pochwała wiary dla: b) Żydów – … he pistis sou sesōken se …Wiara twa uratowała cię (w. 42b). 2. Stwierdzenie cudu i odprawienie uzdrowionego lub jego przedstawiciela – kai parachrhēma anablepsen… I od razu zaczął znowu widzieć… (w. 43a).

V. Reakcja uczestników cudu na uzdrowienie – 1. Wzrost wiary uczestników cudu: a) wielbienie Boga przez lud – kai pas ho laos idōn edōn ainon tō theō I cały lud zobaczywszy dał pochwałę Bogu (w. 43b).

Analiza syntaktyczna. Początkującą wiarę niewidomego spod Jerycha określają następujące czasy: praesens (ww. 35-39); aoryst (ww. 36-39. 41); imperfectum (ww. 35. 39). Natomiast wiarę dojrzałą wpierw u uzdrowionego znaczy imperfectum activi w słowie ēkolouthei (w. 43a) oraz praesens activi w doxazōn (w. 43a), następnie ludu oznaczony aorystum activi w słowach: idōn i edōken (w. 43b). Jezusowa ocena wiary niewidomego wyrażona jest w perfectum activi terminu sesōken (w. 42).

Analiza semantyczna. Wydarzenie w opisie Łk 18,35-43 skupia się wokół prośby o uzdrowienie, a więc skupia słowa: zawołał (w. 38), zlituj się (ww. 38. 39), krzyczał (w. 39), (znowu) widział (w. 41). Można zatem wysunąć tu trzy opozycje: 1) Jezus podróżuje do Jerycha wraz z tłumem, zatrzymuje się, każe przyprowadzić ślepego, słowem uzdrawia go, chwali jego wiarę; 2) tłum na początku nic nie rozumie z prośby niewidomego skierowanej do Jezusa, dopiero po znaku uzdrowienia i wielbienia Boga przez niewidomego dostrzega niezwykłe dzieło w Jezusie i oddaje chwałę Bogu już jako lud; 3) niewidomy rozpoznaje w Jezusie Mesjasza, woła głośno i natarczywie na przekór przeszkadzającemu mu w tym tłumowi, zostaje uzdrowiony i staje się uczniem Chrystusa.

Centralnym punktem procesu wiary nie jest prośba o cud, jak to ma miejsce w tymże opisie, ale występuje po natychmiastowym uzdrowieniu w w. 43: kai parachrhēma anablepsen kai ēkolouthei autō doxazōn ton theon. kai pas ho laos idōn edōken ainon tō theō[4].

Ewangelista Łukasz w swym opisie cudownego uzdrowienia zwrócili uwagę na jego punkt kulminacyjny, którym się przeważnie okazywał motyw wzrostu wiary uzdrowionego i jego uczestników. Wiara człowieka ukazywana jest tutaj za pomocą czasowników strony czynnej, co świadczyło by o jej ruchliwości tzn. wiary ukrytej w ruchu, działalności człowieka. Natomiast, czynność Jezusa przedstawiona została przez redaktora za pomocą czasu przeszłego, ale również czasu teraźniejszego (dokonanego), przez który określa się czynność dokonaną, a której skutki trwają w teraźniejszości.

Występujące w tym opowiadaniu opozycje skłaniają człowieka do refleksji wyboru, a więc opowiedzenia się za Jezusem lub przeciw Niemu z podkreśleniem konsekwencji tegoż wyboru. Użycie przez autora trzeciej Ewangelii terminów jak np. „ratować”, „zbawiać” czy „chwalić”, „oddać chwałę” pomaga nam odkrywać jego główne zamierzenia skierowane do czytelników, dla których napisał swe dzieło.

Jeśli chodzi o analizę pragmatyczną niniejszego przykładu, to została ona przedstawiona w dalszej części artykułu.


[1] J. Twardy, Cuda Jezusa we współczesnym przepowiadaniu, 294; por. J. P. Heil, Cuda, [w:] Encyklopedia Biblijna, pod red. P. J. Achtemeiera. Warszawa 1999, 168n; J. Kudasiewicz, Teologia Ewangelii synoptycznych (Teologia Nowego Testamentu t. 1 red. F. Gryglewicz), Lublin 1986, 41n.

[2] Por. H. Langkammer, Metodologia Nowego Testamentu, Opole 1991, 115nn. Analiza pragmatyczna procesu wiary w opisie cudownego uzdrowienia w Łk 18,35-43 będzie przedstawiona wraz z rozważaniem egzegetyczno-teologicznym w kolejnych punktach tego artykułu.

[3] G. Theissen, Urchristliche Wundergeschichten. Ein Beitrag zur formgeschichtlichen Erforschung der synoptychen Evangelien (Studien zum Neuen Testament, B. 8), Gütersloher 1974, 82n; por. T. Hergesel, Jezus Cudotwórca, Katowice 1987,59n.

[4] Por. Luke 18,35-43, in: The New Linguistic key to the Greek New Testament, ed. C. L. Rogers – C. L. Rogers III, Michigan 1998, 156n; M. Wojciechowski, Synopsa czterech Ewangelii w nowym przekładzie, Warszawa 1997, 305.


Inne wpisy z danej kategorii: Czytania

Tagi:

RSSWpisy (0)

Trackback URL

Wpisz się




Jeśli chcesz pokazać zdjęcie, kliknij Gravatar.