Święta Lipka — Bazylika Nawiedzenia NMP

Dlaczego warto tu przyjechać

Święta Lipka to miejsce, które zachwyca już z daleka: między jeziorami Wirowym i Dejnowa wyrasta jasna, dwuwieżowa fasada, otoczona krużgankami z kopułami narożnych kaplic. Wnętrze to jeden z najpiękniejszych barokowych zespołów w Polsce — malowane sklepienia, złocone ołtarze i organy z ruchomymi figurami aniołów, które podczas gry poruszają się, grają na instrumentach i kłaniają. Przyjeżdżają tu pielgrzymi, miłośnicy sztuki i całe rodziny na wakacjach na Mazurach.

Legenda i historia

Nazwa miejsca pochodzi od lipy, przy której — jak mówi tradycja — więzień skazany przez sąd w Kętrzynie umieścił wyrzeźbioną przez siebie figurkę Matki Bożej. Modlitwy przed nią miały mu przynieść ułaskawienie. Już w XV wieku stała tu kaplica, do której przybywali pielgrzymi; w 1519 roku był tu nawet wielki mistrz krzyżacki Albrecht Hohenzollern.

Po sekularyzacji zakonu krzyżackiego i przejściu Prus na luteranizm (1525) kult zakazano, a kaplicę zniszczono. Ludzie pielgrzymowali jednak potajemnie. W 1618 roku Stefan Sadorski, sekretarz króla Zygmunta III Wazy, wykupił teren i ufundował nowy kościół, który w 1624 roku przekazał jezuitom. Obecna bazylika powstała w latach 1688–1693, a jej budowę i wystrój kontynuowano przez kilkadziesiąt kolejnych lat. Ponieważ grunt był podmokły, w ziemię wbito tysiące olchowych pali.

Po kasacie zakonu jezuitów (1773) ruch pielgrzymkowy osłabł. Jezuici wrócili do Świętej Lipki w 1932 roku i opiekują się sanktuarium do dziś. 11 sierpnia 1968 roku prymas Stefan Wyszyński z kard. Karolem Wojtyłą ukoronowali obraz Matki Bożej Świętolipskiej. Od 2018 roku zespół jest Pomnikiem Historii.

Co warto zobaczyć

Organy

Barokowe organy zbudował w latach 1719–1721 królewiecki organmistrz Johann Josua Mosengel. Prospekt zdobią figury aniołów i postaci biblijnych, które dzięki mechanizmom poruszają się w czasie gry. W sezonie organista prezentuje instrument kilka razy dziennie, a latem odbywają się koncerty muzyki organowej. Dla wielu osób to najbardziej niezwykłe przeżycie wizyty.

Ołtarz główny i obraz

Ołtarz główny z początku XVIII wieku ma formę wysokiej, złoconej konstrukcji z obrazem Matki Bożej Świętolipskiej. Przedstawienie nawiązuje do dawnej figurki z lipy.

Polichromie

Sklepienia nawy i prezbiterium pokrywają malowidła Macieja Jana Meyera z lat 1722–1737, ilustrujące wezwania Litanii Loretańskiej. Wśród postaci świętych można odnaleźć m.in. św. Jadwigę Śląską, króla Zygmunta III i św. Kazimierza.

Krużganki i kaplice narożne

Kościół otacza czworoboczny krużganek z czterema kaplicami w narożach. Na balustradzie i w niszach stoją rzeźby przodków Chrystusa. Krużganki też pokrywają malowidła — warto obejść je powoli.

Brama

Wejście na dziedziniec prowadzi przez kutą bramę z 1734 roku — dzieło kowala z Reszla, z bogatym roślinnym ornamentem.

Architektura

Bazylika ma trzy nawy z emporami, dwuwieżową fasadę i jest wpisana w czworobok krużganków z narożnymi kaplicami — to układ typowy dla dużych sanktuariów pielgrzymkowych baroku, gdzie krużganki służyły procesjom i pomieszczeniu tłumów. Na fasadzie, w niszy, umieszczono rzeźbę Matki Bożej na lipie; w niszach wież stoją figury świętych jezuitów.

Informacje dla pielgrzymów

Sanktuarium prowadzą ojcowie jezuici. Msze Święte odprawiane są codziennie. Godziny prezentacji organów, koncertów i nabożeństw zmieniają się sezonowo — aktualne informacje podaje strona sanktuarium. Podczas prezentacji organów obowiązuje cisza; w trakcie Mszy zwiedzanie jest wstrzymane.

Jak dojechać i parking

Święta Lipka leży między Kętrzynem a Reszlem, ok. 70 km na północny wschód od Olsztyna, przy drodze wojewódzkiej nr 594. Do sanktuarium dojeżdżają autobusy z Kętrzyna i Reszla, ale najwygodniej przyjechać samochodem. Przed sanktuarium jest parking.

Ile czasu zarezerwować

1–2 godziny wystarczą na zwiedzanie i wysłuchanie prezentacji organów. Latem warto zostać na wieczorny koncert.

W okolicy

• Reszel — średniowieczne miasteczko z zamkiem biskupów warmińskich.
• Kętrzyn — zamek krzyżacki i kościół św. Jerzego.
• Gierłoż (Wilczy Szaniec) i jeziora Krainy Wielkich Jezior Mazurskich.
• Gietrzwałd — zob. Gietrzwałd.

Ciekawostki

• Pod fundamentami bazyliki znajduje się kilka tysięcy olchowych pali — teren był bagnisty.
• Organy z ruchomymi figurami należą do najbardziej znanych instrumentów barokowych w Polsce.
• Sanktuarium nazywane bywa „perłą baroku północnego”.

Mapa

Otwórz w OpenStreetMap · Wyznacz trasę

Galeria

Przewodniki i trasy z tym miejscem

• 10 najpiękniejszych sanktuariów w Polsce10 miejscOd jasnogórskiego klasztoru po barokową Świętą Lipkę — dziesięć sanktuariów, które zachwycają architekturą, krajobrazem i atmosferą modlitw…
• Najważniejsze sanktuaria maryjne w Polsce13 miejscPrzewodnik po polskich miejscach kultu Matki Bożej — od Jasnej Góry przez Licheń i Gietrzwałd po Kodeń i Ludźmierz. Historie obrazów, koron…
• Sanktuaria na weekend14 miejscPomysły na dwudniowe wyjazdy z modlitwą i odpoczynkiem — z Krakowa, Warszawy, Wrocławia, Katowic i z wakacji na Mazurach lub Podhalu.
• Sanktuaria na Warmii i Mazurach3 miejscaŚwięta Lipka, Gietrzwałd i Studzieniczna — trzy sanktuaria północno-wschodniej Polski, które łatwo połączyć z wakacjami nad jeziorami.