☰
Zaloguj Załóż konto

Nauczania

Biblijny model wychowania w chrześcijaństwie

W czasach pierwszych chrześcijan mieszkających w basenie Morza Śródziemnego używano greckiego języka koine. Wówczas na określenie słowa „wychowanie” (dzieci) używano terminu „paidenein”, które obok podstawowego tłumaczenia znaczy też: „kierować”, „pouczać”, „karcić”. Natomiast wychowawcą, czyli z gr. paidagogos, nazywano niewolnika, który miał się opiekować i wychowywać powierzone mu dzieci, i w tym celu miał je pod swoim całkowitym nadzorem (1 Kor 4,15).

W rzeczywistości chrześcijanie nie chcieli korzystać z wychowania hellenistycznego, co nie znaczy, iż nie czerpali chrześcijańscy uczeni ze zdobyczy myśli greckiej. Greccy poganie początkowo rozwijali wychowanie w ćwiczeniach fizycznych, a następnie taki wychowawca kierował chłopcem moralnie i duchowo. Paidagogos nauczał początków pisania i czytania, recytowania wyjątków z epopei narodowych Homera Iliady i Odysei, wpajał chłopcu zasady moralne, np. poszanowanie starców. Do tego wychowania dochodzi również sztuka rzemieślnicza. Nawet przy kupnie paidagogosa wymagano od niego jakiejś podstawowej wiedzy o wychowaniu zwaną „paidagogike techne”. Natomiast zbiór czynników twórczych wobec osoby chłopca zaczęto nazywać paidagogija, czyli zespół czynności i umiejętności wychowawczych, np. pedagogia domowa, szkolna, Kościoła. Pedagogia w miarę swego rozwoju stała się nauką, której przedmiot stanowi sprawa praktycznej pedagogii wszelkiego rodzaju (sztuki, techniki wychowania), czyli wychowawczego prowadzenia dzieci, młodzieży oraz oddziaływania na rozwój ludzi dorosłych (S. Kunowski 2000, s. 26). Chrześcijanie w pierwszych wiekach założyli swe szkoły katechetyczne w najważniejszych ośrodkach misyjnych: Aleksandrii i Antiochii (M. Banaszak 1989, s. 57-61. 80-81).

Motorem wychowania chrześcijańskiego, było wychowanie sercem, opartym przede wszystkim na naśladowaniu swego Mistrza, Jezusa Chrystusa. Przykład takiego wychowania bierze się m.in. ze sceny, kiedy to zmartwychwstały Chrystus uczy miłości do siebie swego pierwszego ucznia i przekazuje mu swą władzę pasterską (nad ludźmi) Pana: „… rzekł Jezus do Szymona Piotra: Szymonie, synu Jana, czy miłujesz [agapas] Mnie więcej aniżeli ci? Odpowiedział Mu: Tak, Panie, Ty wiesz, że Cię kocham [filō]. Rzekł do niego: Paś baranki moje. I znowu, po raz drugi, powiedział do niego: Szymonie, synu Jana, czy miłujesz [agapas] Mnie? Odparł Mu: Tak, Panie, Ty wiesz, że Cię kocham [filō]. Rzekł do niego: Paś owce moje. Powiedział mu po raz trzeci: Szymonie, synu Jana, czy kochasz [fileis] Mnie? Zasmucił się Piotr, że mu po raz trzeci powiedział: Czy kochasz [fileis] Mnie? I rzekł do Niego: Panie, Ty wszystko wiesz, Ty znasz, że Cię kocham [filō]. Rzekł do niego Jezus: Paś owce moje” (J 21,15-17) (Biblia Tysiąclecia 2008, s. 1422; zob. R. Popowski – Wojciechowski M. 2006, s. 501). Występujący tu czasownik agapaō (zob. Popowski 2006, s. 3) wyraża miłość Boga do człowieka, zaś czasownik fileō (zob. Popowski 2006, s. 639) taką miłość ludzką, przyjacielską. Jezus-Nauczyciel, widząc słabość swego ucznia, Szymona Piotra, jakby zrezygnował dla niego z miłości Bożej na rzecz miłości ludzkiej, którą był w stanie Jemu Piotr ofiarować. Jest to dla nas, wychowawców, piękny przykład, jak należy czasem rezygnować z wygórowanych ideałów i przystosować się do poziomu, jakim obecnie dysponuje uczeń.

Jednakże chrześcijanie, podobnie jak Żydzi, wychowanie swych dzieci widzą przez pryzmat wiary w Boga. Wychowanie chrześcijańskie człowieka (istniej też wychowanie Boskie) dzieli się na trzy podstawowe zadania. 1) Przekonanie rodziców w kwestii wychowania, że sam Bóg jest wychowawcą: „ojcowie (…) wychowujcie je (swoje dzieci) w karności, napominając, jak [chce] Pan” (Ef 6,4) (Biblia Tysiąclecia 2008, s. 1526-1527). Chodzi o to, że w trosce o dobro dzieci, ojciec czasem je ukarze (Prz 13,24; 29,15), lecz nie może pobudzać ich do gniewu, czyli wprowadzać do rodziny wszelki despotyzm. Rodzic-wychowawca staje się współpracownikiem Boga, a jego działania wychowawcze są wyrazem jego własnego wychowania przez Boga (Tt 2,12; Hbr 12,7). Jednakże rodzice-wychowawcy mogą stać się zagrożeniem dla powierzonych im dzieci, jeśli sami odsuwają się od Boga i nie kieruje nimi Jego miłość (Prz 19,18n; Kol 3,21). 2) Rodzic-wychowawca czyni wszystko, by zachęcać młodego człowieka do tego, by zgodnie z możliwościami, którymi został obdarzony, umiał wypełnić podstawione przed nim przez Boga zadanie: żyć nie dla siebie, lecz służyć Bogu dla swych bliźnich (J 13,15; 2 Kor 5,15). Podkreśla się tutaj odpowiedzialność rodziców przed Bogiem za wychowanie swoich dzieci, które On im powierzył (Ps 127,3; Prz 1,8; 17,6) i On sam czuwa nad tym zadaniem przeznaczonym dla rodziców oraz pociąga ich do odpowiedzialności (Mt 18,6.10; 1 Sm 3,12-14). Zadaniem szkoły (synagogi) jest uzupełnianie i poszerzenie rodzicielskiego wychowania i stąd szkoła opiekująca się dziećmi, ucząca je i kształtująca ich charaktery musi uwzględniać fizyczne, duchowe i umysłowe możliwości i uzdolnienia dzieci (Prz 22,6). 3) Stawiane jest dzieciom wymaganie, aby czciły Boga (1 przykazanie Boże) i swoich rodziców (4 przykazanie); stąd się bierze prawdziwa bogobojność u dzieci, kiedy one szanują i otaczają czcią swoich rodziców (Ml 1,6; Kpł 19,2nn). W nauce św. Pawła czytamy: „Dzieci, bądźcie posłuszni rodzicom we wszystkim, bo to jest miłe w Panu (tzn. w życiu chrześcijańskim)” (Kol 3,20; por. Ef 6,1nn) (Biblia Tysiąclecia 2008, s. 1538). Wszyscy wychowawcy (rodzice, opiekunowie, nauczyciele) powinni żądać posłuszeństwa od dzieci tylko wtedy, jeśli są gotowi przebaczać im, akceptować je, tak jak Wielki Nauczyciel, Jezus Chrystus, nam przebacza i nas akceptuje (por. F. Rienecker - G. Maier 2001, s. 874). Model Bóg – rodzic – dzieci jest jakby modelem wstępnym do dalszego wychowania młodych ludzi, którzy pobierali naukę wpierw u Greków, potem wybitnych nauczycieli chrześcijańskich w szkołach katechetycznych, a następnie owe wychowanie rozwijało się w dalszych wiekach w przy-parafialnych szkołach.

Warto wspomnieć, iż Głogów, począwszy od XII wieku należał do najzamożniejszych wówczas miast Polski. Między XII a XIII wiekiem już posiadał przy kościele szkołę kolegiacką, jedną z pierwszych w naszym kraju (zaraz po powstaniu szkoły katedralnej we Wrocławiu). W szkole tej kształtowała się nie tylko młodzież duchowna, ale także synowie możnowładztwa. Chociaż o poziomie intelektualnym i wykształceniu scholastyków głogowskich aż do XIV wieku nic nie wiadomo, to jednak należy przyjąć, iż wychowawcy-kanonicy reprezentowali wyższy poziom od pozostałego kleru świeckiego – prezbiterów plebani. Większość pozostałych scholastyków głogowskich była kanclerzami (dyplomatami) na dworze książąt głogowskich, a więc ludźmi światłymi. Uczyli tu nauczyciele z tytułem magistra pochodzącego z odbytych studiów zagranicznych (np. Henryk Thesaurus absolwentem uniwersytetu Bolońskiego i inni). Głównym zadaniem scholastycznego wychowania była troska o odpowiedni poziom nauczania w szkole kolegiackiej. Później przyszedł czas na powstanie szkoły miejskiej pod nadzorem kierowniczym głogowskich scholastyków (przynajmniej na jakiś czas) (por. H. Gerlic 1993, s. 142-143).

Chrześcijanie natomiast przyjęli model wychowania: Chrystus – uczeń, a następnie: rodzice – dzieci i uczniowie Apostołów (nauczyciele) – uczniowie (szkoła katechetyczna).

1. Współczesne problemy wychowawcze młodzieży głogowskiej a pedagogika serca

Kiedyś kierowano się przy kupnie niewolnika paidagogosa – wychowawcę posiadaniem przez niego różnych umiejętności obchodzenia się z dziećmi. Chrześcijanie dodali do tych umiejętności wychowywanie sercem, umownie nazwane „paidagogike kardias”. Taki nauczyciel miał nie tylko umiejętności racjonalno-psycho-fizyczne, ale i duchowe.

paidagogike techne paidagogike kardias

Budowanie integralności uczniówWiedza

Pomysłowość

Umiejętność przekazywania wiedzy

Dyspozycyjność

Zaufanie

Odpowiedzialność

Mądrość

Sprawiedliwość

MiłośćRadość

Pokój

Cierpliwość

Uprzejmość

Dobroć

Wierność

Łagodność

Opanowanie

(Ga 5,22-23)

Z takimi umiejętnościami współczesny wychowawca powinien stawić czoło zapotrzebowaniom powierzonym jemu uczniom, którzy, jak podaje M. Narożna-Szmania, borykają się z problemami takimi jak:

- młodzież jest mało samodzielna w podejmowaniu decyzji,

- nie potrafi określić własnej tożsamości społecznej,

- nie ponosi odpowiedzialności za podejmowane decyzje i zachowania,

- nie ma jasno ustalonego systemu wartości i celów życiowych,

- ma trudności w uczeniu się (M. Narożna-Szmania 2007, s. 35).

Ponadto, wymienia tutaj niechęć do nauki: nieumiejętność myślenia; nie czytanie, oglądanie obrazków (TV, komputer - gry komputerowe); przyswajanie wiedzy staje się problemem; agresja zastępuje lęk przed niewiadomym; następuje zaburzenie podstawowych potrzeb: akceptacji, miłości, przynależności, bezpieczeństwa w domu i w szkole; niehigieniczny tryb życia; za mało snu; złe odżywianie; brak wypoczynku; używki; bezradność życiowa – lęk – agresja; nieobowiązkowość uczniów – może być wynikiem podobnej postawy ich rodziców, którzy także rzadko bywają w szkole. Brak również wzajemnych kontaktów między rodzicami i nauczycielami znacznie utrudnia proces wychowawczy (M. Narożna-Szmania, s. 36).

Każdy nauczyciel powinien dotrzeć indywidualnie do ucznia, do jego problemów, zwłaszcza związanych z edukacją. Przede wszystkim wysłuchać młodego człowieka, a następnie umiejętnie nim pokierować w danej sytuacji. Nie zawsze się to udaje. Czasem klasa jest zbyt liczna (np. 35 osób), czasem sam uczeń nie chce się otworzyć przed nauczycielem ze swoimi problemami, a czasem sytuacja może przerastać możliwości nauczyciela w danej chwili. Mimo, iż nauczyciel posiłkuje się innymi osobami, instytucjami, to jednak uczeń może poczuć się zagrożony i jakby zdradzony przez niego, że o jego problemach dowiadują się inne osoby (wykorzystanie przez nauczyciela różnych umiejętności paidagogike techne). Tutaj już nie pomagają stosowane przez nauczyciela techniki i stąd należałoby zastosować tzw. „pedagogię serca” (paidagogike kardias). W praktyce oznacza ona przede wszystkim takie przebaczanie uczniom ich błędów, akceptację ich osobowości, trwanie z nimi i przy nich, zwłaszcza wtedy, kiedy popełniają błędy (M. Narożna-Szmania 2007, s. 34). To jednak może być za mało, by dalej pokierować nimi w życiu i zmienić ich tok myślenia (taka biblijna: metanoia). Należałoby takiego młodego człowieka wprowadzić do jakiegoś charytatywnego ruchu (Caritas, Odnowa w Duchu Świętym, Oaza - ruch Światło i Życie i inne) lub stowarzyszenia (Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży i inne), zwłaszcza takiego, w którym są jego rówieśnicy, ale również i osoby dorosłe. Może być tak, iż dopiero inna osoba czy osoby, inny wychowawca może dotrzeć do młodego człowieka z jego problemami. Natomiast, on w takim ruchu czy stowarzyszeniu, pracując na rzecz innych, może odkryć dla siebie najcenniejszą wartość w życiu i nią się kierować. W takiej grupie ludzi nierzadko wytwarzał się tzw. klimat wiary. Kierunek takiego kształcenia był bardzo często praktykowany przez młodych ludzi, poszukujących swojej tożsamości religijnej. Nauczyciel powinien wysłuchać swoich uczniów.

Z drugiej zaś strony, uczeń winien coś wnieść od siebie, zgodnie z tym, co powiedział Wielki Polak i Papież, Jan Paweł II do młodzieży: „Musicie od siebie wymagać, nawet gdyby inni od was nie wymagali” (Jan Paweł II 1987, nr 7) lub tym, co mówił św. Stanisław Kostka, patron młodzieży: „Do wyższych rzeczy jestem stworzony i dla nich winienem żyć” (W. Zaleski 1984, s. 552). Za każdym razem młody człowiek musi podnosić sobie poprzeczkę wartości, inaczej podda się marazmowi, obojętności.

1. Metodologia badań własnych

Badania przeprowadzone zostały metodą sondażu diagnostycznego za pomocą kwestionariusza ankiet skierowanych do młodzieży szkolnej. W badaniu udział wzięło 189 uczniów z klas technikum I, II, III, IV oraz klas wielozawodowych II i III w Zespole Szkół Zawodowych im. Komisji Edukacji Narodowej w Głogowie.

Najczęściej wymienionymi przez respondentów cechami, jakie powinien ich zdaniem posiadać współczesny nauczyciel były:

- wyrozumiały – 69 respondentów;

- z poczuciem humoru – 68 respondentów;

- opanowany – 62 respondentów;

- sprawiedliwy – 59 respondentów;

- życzliwy – 58 respondentów.

Do wymienionych najczęściej przez uczniów cech, jakie posiada nauczyciel prowadzący daną lekcję w ich klasie były:

- poczucie humoru – 73 uczniów;

- umiejętność przekazywania wiedzy – 51 uczniów;

- konsekwencja, opanowanie – po 42 uczniów;

- komunikatywność – 38 uczniów;

- cierpliwość, wyrozumiałość i życzliwość – po 35 uczniów.

Wymienianymi najczęściej cechami, jakimi uczeń chciałby się wykazać przed swoimi uczniami (w przyszłości) były:

- życzliwość – 48 osób;

- wyrozumiałość – 47 osób;

- poczucie humoru – 46 osób;

- cierpliwość, uprzejmość – po 45 osób;

- opanowanie, umiejętność przekazywania wiedzy – po 39 osób.

Natomiast, na pytanie: „jakimi wartościami kierowałbyś się w życiu i dlaczego?” uczniowie wybrali je w następującej kolejności:

- opanowanie, uprzejmość – po 117 uczniów;

- radość – 109 uczniów;

- cierpliwość, miłość – po 101 uczniów;

- dobroć – 71 uczniów;

- wierność – 65 uczniów;

- pokój – 48 uczniów;

- łagodność – 41 uczniów.

Uczniowie na pytanie, „dlaczego tymi wartościami kierowaliby się w życiu?” odpowiadali najczęściej swoistymi sentencjami:

„o miłości - (1 klasa) Samemu człowiek może się pogubić w życiu i stąd powinien mieć drugą osobę; miłość to cecha pozwalająca zaprowadzić ogólny pokój; (2) jest najważniejszą rzeczą w życiu człowieka; w życiu trzeba kochać bliźniego; darzyć innych uczuciem; w miłości zawierają się wszystkie inne wartości; ponieważ każdy lubi kochać i być kochanym; aby nauczyć się kochać swoich wrogów; ona prowadzi do rozwiązania wielu konfliktów; kochać i być kochanym; miłość i szacunek są najważniejsze; uczucie, którego każdy, chociaż raz zazna; (3) bez niej nie da się żyć; nie tylko wobec bliskich, ale wszystkich, którzy nas otaczają; bez tych wartości człowiek jest nieszczęśliwy i zagubiony w sobie; jest łatwiej iść przez życie, gdy jesteśmy dzięki nimi szczęśliwi i osiągamy spokój ducha; dzięki miłości żyjemy; (4) każdy pracownik powinien kochać swoją pracę i przełożonych; każdy winien kochać swą rodzinę; podejmuje się decyzje wspólnie z ludźmi, których się kocha; wtedy wszystko jest lepsze i łatwiejsze; wszystkie te wartości określają człowieka idealnego; odgrywa największą rolę w relacji między ludźmi, zwłaszcza w rodzinie;

o radości - (1) brak radości prowadzi do załamania psychicznego; gdyż życie jest za krótkie by się smucić; aby nie być smutnym i ponurym; (2) aby czerpać radość z życia i dawać ją innym; cieszyć się każdą chwilą życia; aby posiadać pogodę ducha; ażeby było wesoło; radość to cecha, która pozwala na czerpanie życia tego, co najlepsze; kierować się uśmiechem na twarzy i myśleć pozytywnie; by tryskać optymizmem; trzeba mieć poczucie humoru; trzeba się cieszyć życiem; by milej się pracowało; aby umieć się śmiać ze wszystkiego; ze szczęścia; ciesz się z życia i korzystaj z niego; poprzez humor rozwiązuje się wiele problemów i można załagodzić konflikty; człowiek radosny jest człowiekiem szczęśliwym; lubię dzielić się radością; dobry humor wpływa na pozytywną współpracę i relację międzyludzkie; (3) należy się cieszyć z wszystkiego tego, co nam Bóg ofiarował; pokazanie wszystkim, że należy się cieszyć pełnią życia i każdą chwilą, która jest nam dana; lepiej się cieszyć niż płakać; szczęśliwym ludziom łatwiej w życiu; (4) śmiech dla zdrowia; po co się smucić? - Raduj się z bycia; śmiech to zdrowie; dawanie i otrzymywanie umila życie; poprzez radość wprowadza się innych w miłą i dobrą atmosferę; czerpać z życia jak najwięcej; nie powinno się brać wszystkiego na poważnie; aby się nie przejmować zbędnymi rzeczami, aby zawsze być uśmiechniętym;

o pokoju - (1) cecha, dzięki której możemy wykreślić zło z życia; (2) pokój z innymi uczniami, aby nikt z klasy się nie kłócił, a różne sprawy załatwiać pokojowo; nieagresywny stosunek do ludzi; aby bardziej zrozumieć innych; by być przeciw przemocy; aby nikogo nie krzywdzić; nie wdawać się w kłótnie, szanować ludzi, by ludzie szanowali mnie; bez pokoju są wojny między ludźmi i na świcie; pokój lepszy od wojny; wnosi ład; (4) jako rzecz najważniejsza na świcie; przeciw rasizmowi; pokój to żyć w zgodzie ze wszystkimi;

o cierpliwości - (1) cierpliwość potrzebna mi jest do znalezienia miłej dziewczyny; aby dać czas innym; gdy człowiek nie ma cierpliwości to jest agresywny; (2) gdybym był nauczycielem pragnąłbym być wyrozumiałym, cierpliwym wobec innych, zwłaszcza podczas lekcji i odpowiedzi; by żaden z kolegów nie mógł mnie wyprowadzić z równowagi; w niektórych momentach życia trzeba się opanować; trzeba opanować swoje emocje; dla tych, którzy pewnych rzeczy nie rozumieją; aby być cierpliwym wobec dzieci; ona się opłaca, gdy czekamy, nie naciskamy, to później nas zaskakuje życie i dostajemy więcej; to cecha ukazująca siłę charakteru człowieka silnego; by nie być nachalnym, nie narzucać się; jeśli chcemy w czymś się spełnić, to nie zawsze można to od razu dostać; (3) nie poddawać się, jeśli coś nie przychodzi nam od razu; łatwiej wtedy pracować; wszystko przyjdzie z czasem; (4) powinien być cierpliwy i nie denerwować się na współpracowników; po to, aby zapobiegać konfliktom; nie chcę wszystkiego naraz, wolę poczekać; cierpliwością i pracą ludzie się bogacą; pomaga przebrnąć przez trudne sprawy i czasy; niektórzy ludzie i niektóre rzeczy wymagają od nas cierpliwości; aby wytrwale dążyć do zamierzonego celu;

o uprzejmości – (2) aby pomagać innym; by nie być chamski wobec innych uczniów; aby być lubianym; przez nią można w życiu wiele zdobyć; pozwala nam na rozmowy z ludźmi na wiele spornych tematów i wyrażaniu swojego zdania w tej sprawie; aby odwdzięczyć się tym samym; kto będzie uprzejmy dla innych, to oni będą uprzejmi dla ciebie; należy się kulturalnie zachowywać; aby szanować innych; warto pomagać innym, gdyż kiedyś można być samemu i liczyć wtedy na pomoc innych; być dobrym dla ludzi, szanować innych, szczególnie kobiet i nie obrażać innych; samo powiedzenie czasem „proszę” lub „dziękuję” poprawia humor; akceptacja – aby każdy człowiek powinien szanować drugiego człowieka, niezależnie od przekonań, rasy itp.; być uprzejmy w każdych okolicznościach; (3) należy pomagać innym; chamstwem nic nie zdziałasz; gwarantuje sukcesem w życiu; odwzajemnienia uprzejmości bywa bardzo przyjemne; zachować należy zasadę kultury osobistej; (4) należy żyć w zgodzie z innymi ludźmi; i powinien być dla innych współpracowników uprzejmy; uprzejmy w pracy, domu, dla znajomych; świadczy o wychowaniu; dzięki temu łatwiej można się dogadywać i dużo więcej zdziałać; odgrywa największą rolę w relacji między ludźmi; być taki wobec innych;

o dobroci - (1) aby przekazać coś od siebie; (2) być taki dla innych; pomagać innym, zwłaszcza tym, którzy oczekują naszej pomocy i nie być obojętny na los innych ludzi; aby pomagać innym; by inni brali z nas przykład; należy być dobrym dla innych; abyśmy nie byli samotni; pomagać ludziom, gdy potrzebują pomocy; (3) należy brać udział w pracach charytatywnych by pomagać innym; poprzez dobroć jestem pracowity i sumienny; (4) życzliwość, uczynność, wyrozumiałość – te wartości pozwalają na lepsze życie w środowisku, które nas otacza, w środowisku ludzi, między, którymi żyjemy; trzeba być dobrym człowiekiem; aby świat stał się lepszy należy zacząć od siebie;

o wierności - (1) ludzie wierni sobie, to ludzie szczęśliwi; (2) należy być wiernym swoim zasadom, aby nie zmieniać zdania z dnia na dzień; aby się kiedyś w przyszłości układało z żoną; grunt to zaufanie; aby nikogo nie zdradzić; by posiadać ufność do dziewczyny; nie zdradzać osobę, którą się kocha, szanować ją; bez tej wierności drugiej osoby życie nie miałoby sensu; wierność żonie, ojczyźnie i wszystkiemu, na czym nam zależy; (3) zaufanie do osoby wybranej; wierny trzeba być swoim przekonaniom; przez wierność jestem patriotą wobec kraju; (4) powinie być wierny swojej pracy i szefowi (lojalność); wierność żonie; Oddać się jednaj osobie na 100 %; wierność żonie i rodzinie; dotrzymywanie słowa jest podstawą udanego życia z innymi; jest to klucz do sukcesu; odgrywa największą rolę w relacji między ludźmi; zasadom, aby słowa pokrywały się w czynach;

o łagodności - (2) pomaga mi lepiej przystosować wiedzę; by nie unosić się gniewem; aby nie mnożyć wrogów; nie podnosić tonu głosu, być z ludźmi w dobrych kontaktach; dzięki tej wartości można poznać prawdziwych przyjaciół oraz nowych znajomych; (4) nie można być nerwowym; odgrywa największą rolę w relacji między ludźmi;

o opanowaniu – (1) opanowanie jest potrzebne w wielu napiętych sytuacjach; (2) by nie być nerwowym i nie denerwować się z obojętnie z jakiejkolwiek sprawy; w zależności od sytuacji nie powinien ulegać swoim kolegą; by umieć się zachować; to wewnętrzny spokój, który pozwala na rozsądne myślenie i właściwą interpretacją w danej chwili; dzięki niemu nic w życiu nas nie zaskoczy i zawsze będziemy trzeźwo myśleć; kierować się należy spokojem i zaradnością i nie panikować w sytuacjach bez wyjścia; by w trudnych sytuacjach odpowiednio się zachować i ogólnie zachować spokój w trudnych sytuacjach; warto się zastanowić za nim coś się zrobi, bo konsekwencję mogą być straszne; nie wdawać się w bójki i z opanowaniem podchodzić do różnych rzeczy, rozmów, czynów; (3) opanowanie stresu jest dużym dla mnie wyzwaniem; należy panować na sobą w każdej sytuacji; starać się zrozumieć tych, którzy są różni od nas; złość i konflikty doprowadzają człowieka do szybkiej śmierci; (4) bycie opanowanym pozwala w trudnych chwilach zachować zimną krew; powstrzymywać swoje czasem złe zachowanie; przydatne w trudnych sytuacjach; warto zachować stoicki spokój; ludzie opanowani szybciej załatwiają swoje sprawy; aby się żyło bez kłótni; ażeby w każdej sytuacji zachować spokój”.

Wyniki badań

Uzyskane wyniki badań wykazały, że respondenci preferują nauczyciela, który powinien być: wyrozumiały, uczyć z humorem, opanowany, sprawiedliwy i życzliwy. Wydawałoby się, iż na cechę wyrozumiały oddali respondenci tylko 69 głosów, a więc mało głosów oddali na daną cechę (ze 189 ogółem). Jednakże nie mieli oni gotowych cech wypisanych na ankietach i sami je wymyślali jak np.: inteligentny, zasadniczy, sumienny, pilny, pracowity, uczciwy, punktualny, uczynny, wyluzowany, kreatywny, odpowiedzialny, kulturalny, ugodowy, tolerancyjny, szczery, charyzmatyczny, towarzyski, elastyczny, zorganizowany, szlachetny, uprzejmy i inne. To właśnie na te cechy cześć głosów oddano przy jednoczesnym niewybieraniu cech najczęściej podanych.

Natomiast, opisali nauczyciela, wybranego przez siebie, uczącego w wyżej wymienionej szkole, jako tego, który: ma poczucie humoru, posiada umiejętność przekazywania wiedzy, jest konsekwentny i opanowany; umie porozumiewać się z uczniami, jest cierpliwy, wyrozumiały i życzliwy dla nich.

Z drugiej strony, uczniowie mieli trudniejsze pytanie, ponieważ to oni sami mieli wybrać te cechy, którymi by w przyszłości mogli się wykazać przed swoimi uczniami. Wykazaliby się następująco: życzliwością, wyrozumiałością, poczuciem humoru, cierpliwością, uprzejmością, opanowaniem, umiejętnością przekazywania wiedzy.

Jak widać powyżej, uczniowie chętnie by w swojej pracy powielali takie cechy jak: uczyć z humorem; być cierpliwym, opanowanym, wyrozumiałym, życzliwym; posiadać umiejętność przekazywania wiedzy.

Jeśli chodzi o ostatnie pytanie, „dlaczego tymi wartościami kierowaliby się w życiu?”, to najbardziej wskazanymi wartościami były: opanowanie, uprzejmość, radość, cierpliwość, miłość. Tutaj uczniowie zdecydowanie najwięcej oddali głosów na swe wybrane wartości, ponieważ zostały one podane w ankietach. Następnie, za pomocą swoich sentencji uczniowie ukazali chęć kierowania się nimi w życiu: w różnych sytuacjach, w szkole, rodzinnym domu, w pracy, świecie.

Dwie osoby nauczyciel-pedagog i uczeń nie tylko muszą razem wytworzyć klimat wzajemnego szacunku, zaufania do siebie, ale też przekazywać wiedzę i jakie wartości posiadają: ze strony nauczyciela - paidagogike techne i paidagogike kardias; ze strony ucznia umiłowanie wiedzy i pragnienie jej zdobycia oraz poszukiwanie hierarchii wartości jako drogi życiowej (kręgosłup moralny).

Nauczyciel, jako autorytet przedstawia młodemu człowiekowi wartości moralne, którymi się kieruje w swoim życiu, nie słowami, lecz wyżej wymienionymi cechami (wyrozumiałością, życzliwością, poczuciem humoru, opanowaniem).

Celem pedagogiki serca; która wypływa z Biblii; jest wzbudzenie pragnienia przez ucznia chęci naśladowania autorytetu. Poprzez przyjęcie jego wartości w swoim życiu i kierowanie się nimi.

Pedagogika serca kłóci się z klimatem relatywizmu, a więc rozchwianiem zasad i prawd, na których buduje się godność i rozwój człowieka. Młody człowiek, mimo nasączenia częściowego tymi poglądami i opiniami, któremu temu rozchwianiu służą, i tak wybierze przecież to, co uzna za dobre i szlachetne w swoim życiu. Tu właśnie wchodzi rola nauczyciela w kształtowanie młodego człowieka, m. in. pedagogika serca.

SUMMARY

In my article I attempted to answer questions vexing contemporary teachers namely how we can help the youth to love life and science. The most important idea conveyed in the aforementioned article is the biblical model of bringing up young people – the model which is undoubtedly the answer to present-day educational problems. This model indicates “upbringing with heart” as the main part of educational process present in Zespół Szkół Zawodowych im. Komisji Edukacji Narodowej in Głogów. The research carried out by means of an opinion poll testifies to the fact that young people heartily approve of such educational model.

BIBLIOGRAFIA

Banaszak M., Historia Kościoła katolickiego t. 1, Wyd. Akademia Teologii Katolickiej, Warszawa 1989.

Gerlic H., Kapituła głogowska w dobie piastowskiej i jagiellońskiej (1120-1526), Wyd. NOTA, Gliwice 1993.

Jan Paweł II, Homilia w czasie liturgii słowa na Westerplatte (1987) nr. 7.

Koehler L. – Baumgartner W. – Stamm J. J. – Dec P. (red. nauk. wyd. pol.), Wielki słownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski Starego Testamentu, t. 1, Wyd. Vocatio, Warszawa 2008.

Kunowski S., Podstawy współczesnej pedagogiki, Wyd. Salezjańskie, Warszawa 2000.

Léon – Dufour X. (red.), Słownik Nowego Testamentu (tł. K. Romaniuk), Wyd. Księgarnia Świętego Wojciecha, Poznań 19933.

Narożna-Szmania M., Miejsce miłosierdzia w pracy pedagoga szkolnego w szkole ponadgimnazjalnej, [w:] G. Janikula – R. Niparko (red.) Edukacja. Teologia i Dialog t. 4. Miłosierdzie w praktyce szkolnej i pozaszkolnej, Wyd. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Wydział Teologiczny, Poznań 2007, s. 33-36.

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych (Biblia Tysiąclecia), Wyd. Pallottinum, Poznań 20085.

Popowski R. Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu. Wydanie z pełną lokalizacją greckich haseł, kluczem polsko-greckim oraz indeksem form czasownikowych, Wyd. Vocatio, Warszawa 20064.

Popowski R. – Wojciechowski M. (przekł.), Grecko-polski Nowy Testament. Wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi, Wyd. Vocatio, Warszawa 20068.

Rienecker F. – Maier G., Leksykon biblijny. Wychowanie, wychowywać (red. nauk. wyd. polskiego W. Chrostowski), Wyd. Vocatio, Warszawa 2001.

Ryken L. – Wilhoit J. C. – Longman III T. (red.), W. Chrostowski (red. nauk. wyd. pol.), Słownik symboliki biblijnej, Wyd. Vocatio, Warszawa 2003.

Zaleski W. Święci na każdy dzień, Wyd. Salezjańskie, Łódź 1984.